Parki Krajobrazowe

Parki Krajobrazowe

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Strona główna

Formy ochrony przyrody

Parki Krajobrazowe

Rezerwaty

Lasy

Ścieżki przyrodnicze

Flora powiatu sanockiego

Fauna powiatu sanockiego

Sanok

Pomniki przyrody

Szlaki turystyczne

Galeria

Linki

 

 

 

 

Na terenie województwa podkarpackiego znajduje się 10 parków krajobrazowych, które zajmują łącznie powierzchnię 280 000 tys. ha. Zlokalizowane są one na terenie 34 gmin. Spośród nich 6 położonych jest w całości w granicach województwa podkarpackiego, tj.: Park Krajobrazowy Doliny Sanu, Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Gór Słonnych, Jaśliski Park Krajobrazowy, Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy oraz Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego. Pozostałe parki położone są w części na terenie województwa podkarpackiego i na terenie województwa lubelskiego tj.: Południoworoztoczański Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej, Park Krajobrazowy Lasy Janowskie, oraz na terenie województwa podkarpackiego i małopolskiego tj.: Park Krajobrazowy Pasma Brzanki.

 

Park

Krajobrazowy

Gór Słonnych

 

Park Krajobrazowy Gór Słonnych został utworzony rozporządzeniem Wojewody Krośnieńskiego w marcu 1992 r. Położony jest w północno-wschodniej części dawnego województwa krośnieńskiego, reprezentując przepiękny krajobraz malowniczego pasma górskiego Beskidów Wschodnich-Gór Słonnych oraz Chaniowa. Ogólna powierzchnia parku liczy 51 392 ha. Park leży w granicach administracyjnych  w gmin: Ustrzyki Dolne, Olszanica, Tyrawa Wołoska, Lesko i Sanok; leży na terenie miejscowości : Arłamów, Bandrów (cz.), Bezmiechowa Dolna (cz.), Bezmiechowa, Górna (cz.), Brelików, Brzegi Dolne (cz.), Bykowce (cz.), Dębna (cz.), Dobra (cz.),Dźwiniacz Dolny (cz.), Grąziowa, Glinne (cz.), Hłomcza (cz.), Hołuczków, Jałowe (cz.), Jamna Dolna, Jamna Górna, Jankowce (cz.), Jasień (cz.), Jureczkowa, Kreców, Krościenko, Kwaszenia,  Lachawa, Leszczowate, Liskowate, Liszna, Łodyna (cz.), Łukawica (cz.), Manasterzec, Międzybrodzie(cz.), Mrzygłód (cz.), Nowosielce Kozickie, Olszanica (cz.), Paszowa, Rakowa, Ropienka, Rozpucie, Rudenka, Sanok-Olchowce (cz.), Sanok-Wójtostwo (cz.), Serednica, Siemuszowa, Stańkowa, Stefkowa (cz.), Strwiążyk, Trójca, Trzcianiec, Tyrawa Solna, Tyrawa Wołoska, Uherce Mineralne(cz.), Ustianowa Dolna (cz.), Ustianowa Górna (cz.), Ustrzyki Dolne (cz.), Wańkowa, Wojtkowa, Wojtkówka, Wola Krecowska, Wola Maćkowa, Wola Romanowa, Wujskie, Załuż(cz.), Zawadka.

 

 

 

Park Krajobrazowy Gór Słonnych w swojej strukturze jest zróżnicowany z uwagi na zmienność związaną z dużą rozciągłością na przestrzeni prawie 50 km między doliną Sanu od Międzybrodzia do Dobrej a granicą państwową z Ukrainą od Bandrowa do Listkowatego. Obszar ten obejmuje pasma Gór Słonnych (672 m n.p.m.) i Ostrego Działu (721 m n.p.m.), równoległe pasmo Chwaniowa (625 m) z przygranicznymi kompleksami Czereniny i Oratyka (644 m) oraz część Podgórza Przemyskiego. Zdecydowanie przeważają tereny leśne, które zajmują ponad 60% powierzchni. Znaczny udział maja użytki rolne, które wynoszą ponad 32%. Na Terenie Parku Krajobrazowego Gór Słonnych powierzchnie leśne zajmują 35490 ha, wody 503 ha, natomiast użytki rolne15557 ha w tym: grunty orne 7958 ha, łąki i sady 1106 ha, pastwiska 6450 ha. W Parku występują następujące zbiorowiska roślinne: podzespół typowy _żyznej buczyny karpackiej (30550 ha), grąd typowy (4220 ha), łąka rajgrasowa (1660 ha), wilgotna łąka ostrożeniowa (830 ha), nadrzeczna olszyna górska ( 305 ha), grąd niski (250 ha), ziołorośla sitowia leśnego (140 ha), ziołorośla situ i mięty długolistnej (70 ha). W Parku występują chronione siedliska przyrodnicze: wilgotna łąka ostrożeniowa Cirsietum rivularis, wilgotna łąka ostrożeniowo-rdestowa Cirsio-Polygonetum, młaka kozłkowo-turzycowa Valeriano-Caricetum flavae, murawa kserotermiczna (z kl. Festuco-Brometea), zbiorowisko ziołorośli Doronicum austriacum - Veratrum lobelianum, zarośla nadrzeczne z wrześnią Myricaria germanica - Salix eleagnos, nadrzeczna olszyna górska Alnetum incanae, bagienna olszyna górska Caltho-Alnetum, grąd ciepłolubny Tilio-Carpinetum melittetosum. Występuje tu także buczyna karpacka w podzespołach wilgotnych: z czosnkiem niedźwiedzim Dentario glandulosae-Fagetum allietosum i z miesiącznicą trwałą Dentario glandulosae-Fagetum lunarietosum oraz buczyna karpacka podzespół trawiasto-turzycowy Dentario glandulosae-Fagetumfestucetosum drymejae.

 

 

Widoczny jest dwupiętrowy układ  leśnych zbiorowisk roślinnych.

Flora roślin naczyniowych  terenu parku liczy około 900 gatunków, z czego górskie liczą 68 gatunków, wśród których występuje 5 gatunków subalpejskich (złocień okrągłolistny, omieg górski, ciemiężyca zielona, groszek wschodniokarpacki, jastrzębiec przenętowany) i  45 reglowych( np.  tojad mołdawski, czosnek niedźwiedzi, sałatnica leśna, żywiec gruczołowaty, skrzyp olbrzymi i miesiącznica trwała). Z gatunków wschodnich nadających  zbiorowiskom roślinnym charakter wschodniokarpacki , można spotkać m. in.  groszek wschodniokarpacki, smotrawę okazałą, lulecznicę kraińską i żywokost sercowaty. Licznie reprezentowana jest flora poltyńska. Wśród 79 gatunków  kserotremicznych to: czosnek zielonawy, przelot pospolity, kłosownica pierzasta, kruszczyk siny, wilczomlerz lancetowaty i goryczka krzyżowa. W Parku rośnie ok. 70 gat. chronionych, w tym ok. 60 gat. podlega ochronie całkowitej. Osobliwością dendrologiczną jest występowanie drzewiastych form cisa (okolice Serednicy ) oraz stanowiska olszy zielonej  (okolice Bandrowa ).

Obszar Gór Słonnych stanowi ostoją dużych kręgowców leśnych. Ogólnie na terenie Parku występuje 300 gatunków  kręgowców ( w tym 127 gatunków ptaków lęgowych   i 6 gatunków gadów) i 58 gat. bezkręgowców objętych ochroną całkowitą . Wymienić tu należy przede wszystkim takie gatunki chronionych ptaków  jak: krótkoszpon gadożer Circaetus gallicus, błotniak stawowy Circus aeruginosus, błotniak zbożowy Circus cyaneus, błotniak popielaty Circus pygargus, orlik krzykliwy Aquila pomarina, orlik grubodziby Aquila clanga (1 para), orzeł przedni Aquila chrysaetos (5 par), rybołów Pandion haliaetus, derkacz Crex crex, puchacz Bubo bubo (3 pary ), sóweczka Glaucidium passerinum (4 pary), puszczyk uralski Strix uralensis (40-60 par), lelek kozodój Caprimulgus europaeus, zimorodek Alcedo atthis, dziecioł zielonosiny Picus canus (4-5 par), dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos leucotos, dzięcioł trójpalczasty Picoides tridactylus (5 par), muchołówka mała Ficedula parva, dzierzba gąsiorek Lanius collurio, bocian czarny Ciconia nigra (8-10 par), bocian biały Ciconia ciconia (30-40 par), trzmielojad Pernis apivorus (5 par), bielik Haliaeetus albicilla. Na terenie Parku corocznie stwierdza się obecność wilków Canis lupus, które przechodzą poprzez jego teren w kierunku pasma górskiego Otrytu i Bieszczad. Ponadto na terenie Parku stwierdzono obecność  wielu osobników takich ssaków jak: wydra Lutra lutra, , sarna Capreolus capreolus, jeleń Cervus elaphus, popielica Glis glis. Z rzadszych i chronionych ssaków wymienić należy gatunki: ryś Lynx lynx, rzęsorek mniejszy Neomys anomalus, koszatka Dryomys nitedula, żbik Felis silvestris oraz niedźwiedź brunatny Ursus arctos.  W roku 1981 stwierdzono obecność niedźwiedzia brunatnego m.in. na terenie leśnictwa Liszna, w leśniczówce przechowywany jest odcisk łapy tegoż osobnika, który prawdopodobnie przechodził przez obszar Parku.

Najcenniejsze fragmenty środowiska przyrodniczego Parku Krajobrazowego Gór Słonnych objęte są projektem ochrony rezerwatowej m.in. naturalne zbiorowiska buczyny karpackiej zlokalizowane w 13 miejscach obejmującą pow. leśną ponad 1500 ha a także pow. 350 ha przełomowego odcinka parku Strwiąż w którego wodach występuje minóg ukraiński Eudontomyzon mariae. Do  pozostałych gatunków chronionych ryb występujących w wodach Parku należą: koza złotawa Sabanejewia aurata, głowacz białopłetwy Cottus gobio i kiełb Kesslera.

 

Zabytki Parku Krajobrazowego Gór Słonnych

 

W Parku Krajobrazowym Gór Słonnych zachowało się wiele drewnianych zabytków architektury sakralnej, zwłaszcza obrządku wschodniego. Zdecydowana większość z nich użytkowana jest obecnie jako kościoły rzymskokatolickie. Obiekty te znajdują się na Szlaku Ikon Doliny Sanu, który rozpoczyna się w Sanoku. Waro zobaczyć te przepiękne budowle niejednokrotnie otoczone sędziwymi okazami dębów, jesionów i lip. Warto poznać te zabytki

CERKIEW KATEDRALNA P.W. TRÓJCY ŚW w SANOKU przy UL ZAMKOWEJ 16

Cerkiew, co prawda leży poza granicami parku krajobrazowego ale jest ona bardzo ważnym obiektem ze względu na to że od niej zaczyna sie Szlak Ikon. Jest ona także siedzibą biskupa Diecezji Przemyskiej i Nowosądeckiej. Murowana cerkiew o klasycystycznej bryle, została zbudowana w 1784 r.

CERKIEW w Dzielnicy OLCHOWCE przy ul. Przemyskiej w SAnoku

Została wzniesiona w 1844 r. Dawniejcerkiew grecko-kat. p.w. Wniebowstąpienia Pańskiego z 1844 r., obecnie kościół rz-kat.

Cerkiew w Hłomczy

Drewniana cerkiew greckokatolicka p.w. Soboru NMP z 1859 r., w latach 1946-1960 użytkowana jako kościół rzymskokatolicki, obecnie użytkowana jako cerkiew prawosławna p.w. Proroka Eliasza. Od 1991 r We wnętrzu ikonostas o cechach barokowych.

Cerkiew w Łodzinie

Drewniana cerkiew grecko-kat. p.w. Narodzenia NMP z 1743 r. Cerkiew konstrukcji dębowej, szalowana gontem. Wnętrze z ikonostasem z 1875 r., z ikonami o charakterze rustykalnym.

Cerkiew w dobrej szlacheckiej

Cerkiew greckokatolicka p.w. św. Mikołaja z 1879 r., obecnie pełniąca kościoła filialnego p.w. Podwyższenia Krzyża.. Wnętrze szczyci się ikonostasem pędzla Antoniego i Michała Bogdańskich z 1899-1904r. Cerkiew ta posiada także unikalną w skali kraju unikalną obronną bramę. Składa się ona z części murowanej u podstawy i wieży drewnianej, dzwonnicy z XVII w. o trzech piętrach z kaplicą (w której są ślady po kompletnym ikonostasie, zatem mogła być to druga cerkiew w typie wieżowym) i dzwonami z 1624 r. i 1625 r.

cerkiew w Uluczu

Jest to najcenniejszy obiekt na Szlaku Ikon Doliny Sanu, jest  filią Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, do niedawna uważana za najstarszą drewnianą cerkiew w Polsce. Cerkiew w Uluczu  p.w. Wniebowstąpienia Pańskiego położona jest na owianej legendami stromej górze Dębik. Jest to świątynia drewniana, konstrukcji zrębowej, zbudowana drewna jodłowego na kamiennej podmurówce.

Cerkiew w Hołuczkowie

Drewniana cerkiew greckokatolicka w Hołuczkowie p.w. św. Paraskewii z 1858 r. obecnie pełni funkcję kościoła rzymsko-katolickiego. We wnętrzu świątyni znajduje się ikonostas z 1908r.

Cerkiew drewniana z Bezmiechowej

Zbudowana w 1830 r. znajduje się tuż przy drodze łączącej Sanok –Załuż -Lesko. Nieopodal pomnikowych dębów.

Cerkiew w Brzegach Dolnych

Cerkiew greckokatolicka p.w. Archanioła Michała z 1844 r. o konstrukcji zrębowej zbudowana na rzucie wydłużonego prostokąta z szerszą nawą nakryta dwuspadowym dachem krytym blachą. Po wysiedleniu mieszkańców służyła jako magazyn nawozów sztucznych, a następnie magazyn materiałów budowlanych. Od 1973 roku pełni funkcję kościoła

 Cerkiew w Krościenku

Drewniana cerkiew z 1794 r. p.w. Narodzenia Bogurodzicy. Po wojnie użytkowano ją jako magazyn nawozów. Od 1971 roku użytkowana przez parafię rzymskokatolicką. Świątynia o konstrukcji zrębowej, oszalowana jest deskami. Nie zachował się wystrój wnętrza. Obok cerkwi znajduje się drewniana dzwonnica z XIX w.

Cerkiew w Liskowatem

Drewniana cerkiew z 1832 r p.w. Narodzenia Bogurodzicy. W latach pięćdziesiątych pełniła funkcję magazynu. Od 1974 roku służyła jako kościół rzymskokatolicki, po wybudowaniu nowego kościoła została opuszczona. Świątynia o konstrukcji zrębowej, o węgłach na obłap z ostatkami, częściowo obita gontami,  z łamanymi dachami z dużym okapem, w tym 2 namiotowymi pokrytymi gontem. Jest jedną z nielicznych świątyń w Polsce o archaicznej ruskiej architekturze.

Cerkiew w Leszczowatem

Drewniana cerkiew z 1832 r p.w. św. Paraskewy. Zbudowana na planie krzyża łacińskiego o konstrukcji zrębowej i nakryta oktagonalną centralną cebulastą kopułą, reprezentuje ukraiński styl narodowy.We wnętrzu zachowały się fragmenty ikonostasu z końca XVIII w., ikony z XIX w. carskie i diakońskie wrota z I poł. XIX w. oraz kilka XIX-wiecznych zabytkowych elementów wyposażenia wnętrza. Od 1990 r. jest to kościół filialny. Obok drewniana dzwonnica z XIX w. z dzwonem z XVI w.

Cerkiew w Łodynie

Drewniana trójdzielna cerkiew z 1862 r. p.w. św. Michała Archanioła. po 1951 roku służyła jako magazyn węgla drzewnego. w 1971 przeszła gruntowny remont i służyła społeczności rzymskokatolickiej. Świątynia o konstrukcji zrębowej obita gontem z dwuspadowymi dachami krytymi blachą. Z dawnego wyposażenia wnętrza zachowały się2 ikony umieszczone w neobarokowych ołtarzach bocznych.

Cerkiew w tyrawie solnej

Drewniana cerkiew p.w. Jana Chrzciciela z 1837 r. Wnętrze barokowo-klasycystyczne, z polichromią autorstwa Władysława Lisowskiego z 1927r, z ikonostasem pędzla Józefa Bogdańskiego. Dziś użytkowana jako kościół rzymskokatolicki.

Cerkiew w siemuszowej

Drewniana cerkiew grecko-kat. p.w. Przemienienia Pańskiego z 1841 r. z ikonostasem, po roku 1947 kościół rzymskokatolicki. We wnętrzu zachował się ikonostas z połowy XIXw.

Cerkiew w Międzybrodziu

Murowana cerkiew greckokatolicka p.w. Trójcy Św. z 1900 r. Ufundował ją Aleksander Wajcowicz. Wnętrze z współczesnym ikonostasem autorstwa Bogdanowicza ze Lwowa, warte uwagi są także polichromie. W otoczeniu świątyni znajduje się cmentarz, na nim interesujący grobowiec Kulczyckich i Dobrzańskich w kształcie piramidy. Obecnie świątynia pełni rolę kościoła filialny rzymskokatolicki..

Cerkiew w monastercu

Drewniana trójdzielna cerkiew z 1820 r. o konstrukcji zrębowej otoczona kamiennym murem. Dziś użytkowana jako kościół rzymskokatolicki.

Cerkiew w paszowej

Drewniana dwudzielna cerkiew filialna z lat 1775-1799 p.w. Soboru Bogurodzicy, pełni funkcję kościoła rzymskokatolickiego parafii w Wańkowej. Świątynia o konstrukcji zrębowej otoczona wieńcem dębów i jaworów. We wnętrzu ikonostas z 1902r. cofnięty za ołtarz, autorstwa Włodzimierza Pawlikowskiego.

Cerkiew w rakowej

Drewniana dwudzielna cerkiew filialna z 1850 r. p.w. św. Mikołaja Cudotwórcy. We wnętrzu świątyni ikonostas z 1894 r. będący dziełem Zygmunta Bogdańskiego, częściowo zdemontowany. Obecnie mieści się tutaj kościół filialny.

Cerkiew w roztoce

Drewniana cerkiew na planie krzyża z centralną kopułą z 1936 r. o ładnej sylwetce w wieńcu starych lip, obok cenny nagrobek; dziś kościół filialny.

Murowany kościół w tyrawie wołoskiej

Murowany późnobarokowy kościół parafialny z połowy XVIII w. z XVIII w zabytkami we wnętrzu, dzwonnica z XIX w., kaplica grobowa Krajewskich z 1831 r. oraz cenne nagrobki na cmentarzu kościelnym.

Cerkiew w wańkowej

Drewniana trójdzielna cerkiew z 1726 r. została przeniesiona tutaj z Ropieńki, od 1985r. służy jako kościół rzymskokatolicki. Świątynia o konstrukcji zrębowej o członach zbliżonych do kwadratu z wielopołaciowym dachem nad prezbiterium oraz dwuspadowym o wspólnej kalenicy nad nawą i babińcem. Wieża o konstrukcji słupowej nakryta jest dachem namiotowym z baniastą latarnią. Od 1985 r. użytkowana jest jako kościół.

Cerkiew w wojtkowej

Drewniana cerkiew greckokatolicka p.w. Narodzenia Bogurodzicy, zbudowana w 1910r. Reprezentuje ukraiński styl narodowy, zbudowana na rzucie krzyża greckiego zwieńczona kopułą w części nawowej. Po wojnie cerkiew zamieniono w magazyn, wyposażenie zostało spalone. Późnobarokowy ołtarz głównym z II poł. XVIII w. we wnętrzu, przeniesiony został z Kąkolówki.

Na omawianym terenie występują także ciekawe zabytkowe cmentarze. Spotkać je można w następujących miejscowościach: Brzegi Dolne, Krościenko (2 cm. rzymsko- i grekokatolicki), Liskowate (cm. grekokatolicki), Łodyna (grekokatolicki), Bandrow (2 cm. grekokatolickie), Nowosielce Kozickie (rzymskokatolicki), Wojtkowej (grekokatolicki), Strwi__u, Trójcy, Bezmiechowej Górnej (cm. rzymsko- i grekokatolicki), Manasterzec (cm. rzymsko - i grekokatolicki), TyrawaSolna (2 cm. rzymsko - i grekokatolicki)), Wujskie (cm. rzymsko- i grekokatolicki), Załuż (cm. żołnierzy słowiackich z II wojny Światowej), Ropienka (2 cm.  grekokatolickie), Serednica (cm. grekokatolicki), Stańkowa (cm. rzymsko- i grekokatolicki), Leszczowate (cm. rzymsko - i grekokatolicki), Międzybrodzie (cm. rzymsko - i grekokatolicki z ciekawym grobowcem w kształcie piramidy), Olszanica (cm. rzymsko igrekokatolicki, mogiła rozstrzelanych), Paszowa (cm. rzymsko - i grekokatolicki), Rudenka (cm. grekokatolicki), Wańkowa (3 cmentarze: prawosławny, greckokatolicki i rzymskokatolicki), Siemuszowa (2 cm.  rzymsko- i grekokatolicki), Kreców (cm. grekokatolicki), Tyrawa Wołoska (2 cm.  rzymsko - i grekokatolicki), Rakowa (cm. grekokatolicki), Rozpucie (cm. grekokatolicki), Hołuczków (grekokatolicki), Zawadka (2  cm. greko-i rzymskokatolicki).

Teren obfituje również w zabytki archeologiczne. Znajdują się tutaj stanowiska archeologiczne: 34 osady obozowe, 2 grodziska oraz 86 śladów osadnictwa.

Przez Park Krajobrazowy przebiega również Szlak Naftowy, atrakcje w postaci zabytków technicznych spotykamy w  kopalni ropy naftowej "Łodyna" przy drodze z Łodyny do Leszczowatego, funkcjonująca od drugiej połowy XIX w.. Kopalnie spotykamy również w Wańkowej (czynna od 1887 r.), w Ropieńce (czynna od 1886 r.) oraz w miejscu pomiędzy Tyrawą Solną a Siemuszową (czynna od 1934 r.)

 

 

Do bardzo ciekawych obiektów należą również parki dworskie w miejscowościach:

Jureczkowa, Bezmiechowej Górnej, Tyrawie Wołoskiej (2 ha), Załużu (3 ha), Krecowie (2,5 ha), Nowosielcach Kozickich (1 ha), Olszanicy (7 ha), Serednicy, Stefkowej (2 ha), Strwiążyku (3 ha).

 

 

 

 

Jaśliski

Park

Krajobrazowy

 

Utworzony został rozporządzeniem Wojewody krośnieńskiego w marcu 1992r. Położony jest na obszarze źródliskowym Wisłoka i Jasiołki we wschodnim skrzydle Beskidu Niskiego. Obejmuje ponad 15 000 ha, charakteryzując się naturalnymi krajobrazami oraz wysokim stopniem naturalności środowiska przyrodniczego. Ciekawe twory geologiczne występują na grzbiecie Piotrusia 728 m  w postaci wychodni skalnych i jaskiń oraz pozostałości po kamieniołomach. Na Kamieniu 859 m. nad miejscowością Jaśliska obserwować możemy rumowiska skalne, na nieczynnych od kilkudziesięciu lat kamieniołomach.

Położenie Parku na głównym wododziale Karpat jest szczególnie istotne z punktu widzenia ekologicznego, gdyż obejmuje ochroną tereny lasów wodochronnych: górna część zlewni Jasiołki stanowi 60 % powierzchni parku, Osławy z Osławicą 21%, Wisłoka 13%, Wisłoki 6%.

Lasy zajmują tutaj 65% powierzchni, gdzie dominującym zbiorowiskiem roślinnym jest buczyna karpacka. Gatunkami charakterystycznymi dla runa jest :żywiec gruczołowaty, żywokost sercowaty, zawilec gajowy, szczyr trwały, bluszczyk kosmaty, narecznica samcza, kostrzewa górska. Na korytami rzek: Jasiołki i Wisłoka, spotyka się olszynkę górską. Piętro pogórza zajmują grądy w czterech podzespołach: z tutzycą orzęsioną, kosmatką orzęsioną, kostrzewą górską, gajowcem żółtym i kopytnikiem pospolitym. Stwierdzono tu również występowania boru jodłowego mieszanego w postaci typowej i żyznej oraz podgórskiego łęgu jesionowego Na terenie Jaśliskiego Parku Krajobrazowego występuje 900 gatunków roślin, z czego 600 to gatunki leśne. Rośliny górskie reprezentowane są przez 82 gatunki reglowe oraz 7 piętra alpejskiego.  Szata roślinna ma charakter przejściowy pomiędzy florą zachodniokarpacką i wschodniokarpacką. Zachodniokarpackie gatunki to: przytulia okrągłolistna tojad dziubaty, turzyca zwisła, skrzyp olbrzymi, ciemięzyca zielona, omięg górski. Wschoniokarpackie reprezentują sałatnica leśna, kozłek trólistkowy, tojad wiechowaty. Rośliny kserotermiczne na obszarze parku to: róża francuska, nawrot lekarski, kocimiętka naga, kłokoczka południowa i cebulica dwulistna. Świat zwierzęcy w Jaśliskim Parku Krajobrazowym reprezentują duże ssaki: wilk, niedźwiedź i ryś. Awifauna jest tu bardzo liczna, stwierdzono bowiem występowanie 152 gatunków ptaków, z czego 114 lęgowych, 6 prawdopodobnie lęgowych, 62 zimujące, 33 przelotne i 6 zalatujących. Drapieżne reprezentowane są przez orła przedniego i orlika krzykliwego. Inne ciekawe gatunki to bocian czarny, dzięcioł trójpalczasty, i białogrzbiety, puchacz oraz puszczyk uralski. Na obszarze parku występują wszystkie krajowe gady.  Ryby reprezentowane są przez pstrąga potokowego i tęczowego, lipenia, piekielnicę, strzeblę potokową oraz głowacza pręgopłetwego.

 

Istniejące rezerwaty, a więc najcenniejsze fragmenty środowiska przyrodniczego Parku to: „Przełom Jasiołki”, „Źródliska Jasiołki”, „Modrzyna”, „Kamień nad Jaśliskami” oraz „Wadernik”

Walory kulturowe Parku to obiekty ściśle związane z obecnością od XVI w. Łemków w tym terenie. Do najciekawszych zabytków zaliczamy: drewnianą cerkiew w Daliowej z 1993r., murowany kościół w Jaśliskach z 1724-32r, drewnianą cerkiew w Olchowcu z 1932, murowaną cerkiew w Polanach z 1905-1910r, drewnianą cerkiew w Radoszycach z 1868r., murowana cerkiew w Tylawie z 1787r., drewnianą cerkiew w Wisłoku Wielkim z 1854r., murowaną cerkiew z Woli Niżnej z 1812r., oraz drewnianą cerkiew z Zawadki Rymanowskiej z 1855r.

 

 

Park

Krajobrazowy

Doliny Sanu

 

Utworzony został rozporządzeniem Wojewody Krośnieńskiego z dnia 27 marca 1992 r. Zajmuje powierzchnię ponad 28 718 ha, a jego strefa ochronna ponad 8 000 ha. Wchodzi w skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie”. Stanowi równocześnie otulinę Bieszczadzkiego Parku Narodowego od wschodu i północy.

Park Krajobrazowy Doliny Sanu ma charakter zdecydowanie leśny. Lasy zajmują ponad 80 % powierzchni. Są to duże kompleksy leśne prawie w całości administrowane przez Lasy Państwowe. Panującym zbiorowiskiem leśnym jest tu buczyna karpacka, którą tworzy buk z domieszką jodły, jawora rzadziej świerka. Użytki rolne stanowią blisko 15% ogólnej powierzchni parku. Są to głównie średnie i małe kompleksy łąk i pastwisk.

Szata roślinna jest istotnym składnikiem Parku. Flora roślin naczyniowych liczy tutaj ponad 800 gatunków. Do osobliwości florystycznych należy 127 gatunków górskich, z czego 38 to gatunki wysokogórskie (9 alpejskich i 29 subalpejskich). Zbiorowiskiem dominującym jest tutaj żyzna buczyna karpacka występująca w trzech podzespołach (wilgotnym, typowym i suchym). W dolinie Sanu spotykane są zbiorowiska nadrzecznej olszyny górskiej i bagiennej olszyny górskiej. Ze zbiorowisk łąkowych ważniejsze stanowią łąka rajgrasowa, łąka ostrożeniowa, zespół wiązówki błotnej i bodziszka błotnego. Wschodniokarpacki charakter szaty roślinnej wyraża się zachodniej granicy występowania następujących gatunków: brzoza niska, dzwonek okrągolistny, turzyca bagienna, borówka bagienna, chaber miękkowłosy, bażyna czarna, goryczka wąskolistna, bagno zwyczajne, rdest wężownik. Do gatunków górskich, jakie również na omawianym obszarze kończą swój zasięg, należą: olsa zielona, goździk skupiony, ciemiężyca biała i fiołek dacki..

Charakterystyczny jest tu układ piętrowy roślinności  (pogórze, regiel dolny) z przewagą regla dolnego powyżej 500 m n.p.m. Kraina dolin, szczególnie Doliny Sanu jest obszarem spotykania się i przenikania zbiorowisk roślinności górskiej i niżowej.

Bardzo interesujące na terenie Parku Krajobrazowego Doliny Sanu są torfowiska, rzadko występujące w południowej Polsce. Wysoka lesistość terenu Parku sprzyja występowaniu stosunkowo pierwotnej i bogatej fauny, typowej dla puszczy karpackiej. Do stałych mieszkańców tego terenu należą: wilk, ryś, niedźwiedź brunatny i jeleń karpacki. Szacuje się, że w granicach Parku ma swe stanowiska około 130 gatunków ptaków, szczególnie bogata jest awifauna drapieżników. Spotyka się tutaj orła przedniego, orlika krzykliwego, puchacza, puszczyka uralskiego oraz bociana czarnego.

Na terenie parku znajduje się siedem rezerwatów przyrody: „Hulskie” im prof. St. Myczkowskiego, „Zakole”, „ Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku” oraz  „Krywe”. Na obszarze Parku chroni się dziedzictwo kulturowe na ustanowionych zespołach przyrodniczo-krajobrazowych” „Wieś Krywe”, „Wieś Smolnik”, „Cerkiew w Hulskiem, „Młyn w Hulskiem”, „Cmentarz w Stuposianach”, „Młyn w Dwerniku”.

Do najcenniejszych zabytków PKDS zaliczamy :

Cerkiew drewnianąw Smolniku z 1791r w stylu bojkowskim

Cerkiew drewnianą w Chmielu z 1906 r.

Ruiny cerkwi murowanej z 1842r. w Krywem

Ruiny cerkwi murowanej z 1820r. w Hulskiem

 

Ciśniańsko-Wetliński

Park Krajobrazowy

 

Obszar Parku o pow. 51 146 ha został powołany rozporządzeniem  Wojewody Krośnieńskiego z 27 marca 1992 r. Położony jest między Łupkowem i rzeką Osławą a zachodnią granicą Bieszczadzkiego Parku Narodowego, dla którego pełni rolę otuliny. Południowy zasięg wyznacza granica państwowa ze Słowacją, zaś z północy linia: Turzańsk – Kalinica – Baligród – Bukowiec - Sakowczyk. Wraz z Bieszczadzkim Parkiem Narodowym i Parkiem Krajobrazowym Doliny Sanu wchodzi w skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery „Karpaty Wschodnie”. Wypiętrzone pasma graniczne i Wielkiego Działu z 18 szczytami powyżej 1000 m n.p.m. jak również niższe nieco, usytuowane na północy masywy Korbani i Połomy przerzyna w poprzek malownicza i dzika dolina rzeki Solinki. Potoki dorzecza górnego Sanu i Osławy tworzą liczne przełomy i progi skalne. Szczególną urodą urzekają przełomy Wetliny pod Pereszlibą, Solinki pod Matragoną i Falową, Osławy koło Prełuk i jabłonki pod Dziadową oraz szumiące kaskady Solinki, Wetlinki, Rabiańskiego Potoku i Smereka. Ozdobą tej leśnej i tajemniczej krainy są grzędy skalne, wychodnie i ostańce, a także charakterystyczne dla Karpat Wschodnich polany i hale wysokogórskie. Najokazalsze wychodnie skalne i ostańce znajdują się na południowych stokach Paprotnej 1199m, pod Płaszą i na Okrągliku.

Teren Parku odznacza się największą w Polsce lesistością 83%, to siedlisko buczyny karpackiej z, w której największy udział mają buk i jodła, a następnie świerk i jawor.

Występuje tu około 940 gatunków flory naczyniowej, w tym 170 gatunków górskich, a wśród nich 77 gatunków wysokogórskich (33 alpejskie i 43 subalpejskiej). Zbiorowiska roślinne reprezentują buczyny w podzespole typowym z  zywcem gruczołowatym i żywokostem sercowatym. Tereny źródliskowe i zaglębienia na stokach są miejscem gdzie znajdujemy drzewostany bukowo-jaworowe z miesiącznicą trwałą, natomiast na stanowiskach suchych znajdują się buczyny z kostrzewą górską.

 Szata roślinna ma charakter przejściowy, gatunki wschodnikarpackie mieszają się z zachodniokarpackimi. Zachodniokarpackie reprezentowane są przez: przytulię okrągłolistną, ciemiężycę zieloną, tojad dzióbaty, krzyżownicę zwyczajną i głóg dwuszyjkowy. Do wschodniokarpackich gatunków występujących na omawianym terenie zaliczamy: sałatnicę leśną, tojad wiechowaty, kozłek trójlistkowy. Występują tu także gatunki kserotermiczne: róża francuska, nawrot lekarski, kokoryczka wonna i cebulica dwulistna. Z rzadkich i chronionych warto wymienić języcznik zwyczajny, goździk kosmaty, naparstnicę wielokwiatową, lilię złotogłów i goryczkę orzęsioną.

W faunie zwraca uwagę znaczna liczba zwierząt chronionych lub rzadkich (ok. 80 gat.), w tym drapieżników (11 gat. ssaków i 20 gat. ptaków). Osobliwością faunistyczną terenów Ciśniańsko-Wetlińskiego Parku Krajobrazowego jest występowanie dużych gatunków puszczańskich tj.: niedźwiedź brunatny, ryś, wilk oraz introdukowany w latach 60-tych żubr. Z ptaków drapieżnych wymienić należy orła przedniego, gadożera, orlika krzykliwego, puchacza oraz puszczyka uralskiego.

Istniejące rezerwaty na terenie CWPK: „Zwiezło”, „Gołoborze”, „Cisy na górze Jawor”, „Olszyna łęgowa w Kalinicy”, „Woronikówka”, Sine Wiry”, „Przełom Osławy pod Duszatynem.

 

Zabytki:

Murowana cerkiew w Łopience z pierwszej połowy XIX w.

Drewniana cerkiew z 1830 r w miejscowości Roztoki Górne

Murowana cerkiew z 1806r w Smolniku nad Osławą, obecnie znajduje się tutaj kościół rzymskokatolicki.

Drewniana cerkiew z 1803 r w miejscowości Turzańsk. Przy cerkwi znajduje się najwyższa w polskich Karpatach wieża drewniana.

Murowany kościół z 1914 r w Cisnej

Murowana kaplica z poł. XIX w w Balnicy. W jej pobliżu znajduje się cudowne źródełko.

Murowana kapliczka w Maniowie z 1914r

Murowana kapliczka w Rabem z 1920r. Kapliczka zbudowana jest na źródle o cudownych właściwościach.

  

Park

Krajobrazowy  

Pogórza 

Przemyskiego

 

Park  Krajobrazowy  Pogórza  Przemyskiego został utworzony rozporządzeniem nr 11 Wojewody Przemyskiego z dnia 16 grudnia 199l r. w sprawie wprowadzenia ochrony terenów posiadających walory krajobrazowe przed ich niszczeniem bądź utratą tych walorów (Dz. Urz. Województwa Przemyskiego nr 17, poz. 100). Jego obszar znajduje się w granicach administracyjnych następujących gmin: Krzywcz, Krasiczyn, Fredropol, Przemyśl, Dynów, Dubiecko i Bircza. Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego jest jednym z największych parków krajobrazowych w Polsce. Pod względem wielkości zajmuje trzecie miejsce. Park utworzono w celu ochrony walorów krajobrazowych Pogórza Przemyskiego o wysokich wartościach przyrodniczych, krajobrazowych i kulturowych przed nasilającą się  antropopresją.

Całkowita powierzchnia Parku wynosi 61 862 ha, z czego ok. 15 500 ha stanowią grunty Nadleśnictwa Bircza, zajmując zdecydowaną większość powierzchni obrębów Bircza (oddz. 1-45 a-k; 46; 46A; 52-138; 138A; 142-217h i Nowe Sady (oddz. 1-194). W obrębie Wojtkowa Park obejmuje oddz. 26-33A. Otulinę stanowi Przemysko-Dynowski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 48 914 ha. Charakterystyczną Pogórza Przemyskiego jest rusztowy układ grzbietów oraz kratowy układ sieci rzecznej. W dolinach dwóch głównych rzek Sanu i Wiaru, rozwinęło się rolnictwo. Lasy stanowią 64% powierzchni Parku. W ramach Parku chroni się jedyny w Polsce fragment lesistej, brzeżnej części Karpat Wschodnich, unikatową formę krawędzi brzegu karpackiego - orograficznej i morfologicznej, na odcinku sigmoidy przemyskiej, czyli unikatowego gwałtownego wygięcia brzegu Karpat ku północy; przełomowe odcinki dolin: Sanu oraz Wiaru o rzadko spotykanym w Karpatach północnych przebiegu z zachodu na wschód. Rozlegle kompleksy leśne buczyn i grądów porastają góry z rusztowym układem grzbietów oraz kratową siecią dolin rzecznych. Cały teren nasycony jest osobliwościami przyrody żywej i nieożywionej oraz zabytkami historycznymi. Dominującym zbiorowiskiem jest tutaj podgórska forma buczyny karpackiej. Występuję tutaj około 900 gatunków roślin naczyniowych.

 

 Aktualnie na terenie parku znajduje następujące rezerwaty: ,,Krępak”, ,,Turnica”, „Brodoszurki”, Brzoza czarna” Przełom Hołubi”, „Reberce”.

Zabytki

Pałac Humnickich z początku XIX w. w Birczy

Kościół parafianlny z 1925r w Birczy

Kaplica cmentarna rodziny Kowalskich z 1850r w Birczy

Kapliczka św. Jana Naupomucena z końca XIXw. w Birczy

Drewniana cerkiew greckokatolicka p.w. św Michała Archanioła z 1843 r. w Brzeżawie

Drewniana cerkiew greckokatolicka p.w. św. Dymitra z 1882 roku w Jaworniku Ruskim

Drewniana cerkiew greckokatolicka p.w. św. Dymitra z 1814 roku w Kuźminie

Neogotycka kaplica grobowa z końca XIX w. w Kuźminie

Drewniana cerkiew greckokatolicka p.w. św. Teodozego Pieczerskiego z XVIII w. w Malawie

Drewniana cerkiew greckokatolicka p.w. św. Sawy z 1736 w Rudawce.

 

Czarnorzecko - Strzyżowski

Park

Krajobrazowy

 

Utworzony został rozporządzeniami trzech wojewodów: Wojewody Rzeszowskiego, Wojewody Krośnieńskiego oraz Wojewody Tarnowskiego 1993 r. Park ten zajmuje powierzchnię 25 784 ha i jest zlokalizowany w obrębie gmin: Frysztak, Niebylec, Strzyżów, Wiśniowa, Wielopole Skrzyńskie, Domaradz, Jasienica Rosielna, Korczyna, Wojaszówka, Brzostek leżących w powiatach: krośnieńskim, dębickim, strzyżowskim, ropczycko-sędziszowskim i brzozowskim. Otulina parku zajmuje powierzchnię 34 392 ha. Najwyższym wzniesieniem parku jest Sucha Góra 585 m.

Dominującymi zbiorowiskami leśnymi są żyzna buczyna karpacka i kwaśna buczyna górska. Na stokach i wywłaszczeniach stoków występuje zbiorowisko żyznych jedlin. Spotyka się tu także grądy. W dolinach rzek znajdują się fitocenozy łęgowe reprezentowane przez zbiorowiska łęgowe: łęgu jesionowo- olszowego, podgórskiego łęgu jesionowego. Zbiorowiska nieleśne są reprezentowane przez zarośla i wikliniska w kamieńcach rzecznych oraz ziołorośla górskie.

Flora Czarnorzecko- Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego liczy ponad 800 gatunków. Udział gatunków górskich szacuje się na 7,5%, kserotermicznych 15%, synantropijne 20 %; największą ilość zajmują gatunki reglowe ponad 55%. W parku stwierdzono występowanie 64 gatunków chronionych, w tym 48 objętych ochroną całkowitą, 16 ochroną częściową. Na szczególną uwagę zasługują: obrazki alpejskie, pióropusznik strusi, języcznik zwyczajny, róża francuska, cebulica dwulistna, kłokoczka południowa i cis pospolity.

 

Fauna parku reprezentowana jest przez 230 gatunków kręgowców: 123 gatunki ptaków, 49 gatunków ssaków, 35 gatunków ryb, 16 gatunków płazów, 6 gatunków gadów. Obszar parku jest regionem gdzie północną granicę osiągają gatunki górskie, południową zaś gatunki nizinne. Spośród wielu ciekawych gatunków bezkręgowcó spotykanych na terenie parku na uwagę zasługują  chronione: modliszka, nadobnica alpejska, kozioróg dębosz i bukowiec, jelonek rogacz, niepylak mnemosyna i paź królowej. Spośród ryb w wodach na omawianym terenie spotykamy: różankę kiełbia Kesslera, oraz piekielnicę. Płazy i gady chronione w parku to traszka grzebieniasta, traszka karpacka, gniewosz plamisty zaskroniec i żymija zygzakowata. Ptaki chronione reprezentowane są przez bociana czarnego, orlika krzykliwego, dziecioła białogrzbietego, puchacza oraz trzmielojada. Z ssaków w lasach spotyka się sarnę, jelenia, dzika, borsuka, kunę domową i leśną. Najlepiej poznaną grupą ssaków są nietoperze, opisano tutaj 10 gatunków.

Szczególne walory przyrodnicze obszaru znajdują się na terenach rezerwatów: Herby, Prządki i Góra Chełm.

 

 

Południoworoztoczański

Park

Krajobrazowy

 

Został utworzony 13 lipca 1989r. Powierzchnia parku wynosi 20 256 ha z czego 16 273 ha znajduje się na terenie województwa podkarpackiego. Zajmuje najbardziej wysunięty na południowy wschód fragment Roztocza. Rzeźba terenu jest tu bardzo zróżnicowana, występują liczne wyizolowane pagóry i garby tworzące również grupy wzniesień. Różnice wysokości wzniesień sięgają 2od 80 do 200 m , a nachylenia stoków sięgają 45 stopni. Kompleksy leśne zajmują tu 64% powierzchni. Występuje tu następujące zbiorowiska roślinne: żyzna buczyna karpacka z żywcem gruczołowatym i czosnkiem niedźwiedzim. Spośród licznych gatunków roślin spotyka się w parku gatunki chronione: powojnika prostego, rosiczkę okrągłolistną i pośrednią, widłaka torfowiskowego, widłaka wrońca, kłokoczkę południową, lilię złotogłow, orlika pospolitego, śnieżyczkę przebiśnieg, kruszczyka szeroklolistnego, buławnika wielkokwiatowego oraz barwinek pospolity. Na terenie Południoworoztoczańskiego Parku Krajobrazowego znajdują się rezerwaty: „Sołokija” oraz „Źródła Tanwi”

 

Park Krajobrazowy Pasma Brzanki

 

Utworzony w 1995 roku o łącznej powierzchni 15278,2 ha chroni urozmaicony i malowniczy krajobraz pasma pogórskiego (maks. wys. 534 m n.p.m.) o stromych stokach pociętych dolinami z pojedynczymi skałkami piaskowcowymi. Wśród zbiorowisk leśnych pokrywających pasmo, w znacznej części zbliżonych do naturalnych, dominują buczyny. Liczne  tutaj cieki wodne, a sporadycznie spotyka się torfowiska wysokie i przejściowe. Na terenie parku występuje szereg rzadkich gatunków roślin.

 

Ciężkowicko-Rożnowski Park Krajobrazowy

to obszar o powierzchni 17633,9 ha o urozmaiconym i malowniczym krajobrazie pogórza karpackiego. Występują tutaj tereny rolnicze w dolinach, grzbiety porośnięte lasami mieszanymi, w dużym stopniu naturalnymi oraz  skałki i grupy skałek piaskowcowych o znacznych rozmiarach i oryginalnych kształtach skupione w rezerwatach „Skamieniałe Miasto” przy skraju zabytkowego miasteczka Ciężkowice  oraz Diable Skały.

 

 

 

Projekt i wykonanie: Piotr Kutiak