FORMY OCHRONY PRZYRODY

FORMY OCHRONY PRZYRODY

W Województwie Podkarpackim

 

 

 

Wstęp

 

Chciałbym Państwu przybliżyć bogactwo i mnogość form ochrony przyrody na obszarze moich uprawnień przewodnickich oraz na innych obszarach województwa podkarpackiego. Będąc przewodnikiem górskim beskidzkim, specjalizuję się w wycieczkach przyrodniczych.

 Jako urzędnik samorządowy i działacz Ligi Ochrony Przyrody uczestniczyłem również wielokrotnie w pracach inwentaryzacyjnych na obszarach chronionych. Posiadam uprawnienia przewodnika Bieszczadzkiego Parku Narodowego.

 

Formami ochrony przyrody są:

- parki narodowe
- rezerwaty przyrody
- parki krajobrazowe
- obszary chronionego krajobrazu
- obszary Natura 2000
- pomniki przyrody
- stanowiska dokumentacyjne
- użytki ekologiczne
- zespoły przyrodniczo-krajobrazowe
- ochrona gatunkowa roślin, zwierząt i grzybów.
 

Park narodowy obejmuje obszar, wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, społecznymi, kulturowymi i edukacyjnymi, o powierzchni nie mniejszej niż 1000 ha, na którym ochronie podlega cała przyroda oraz walory krajobrazowe. Park narodowy tworzy się w celu zachowania różnorodności biologicznej ekosystemów, zasobów, tworów i składników przyrody nieożywionej i walorów krajobrazowych, przywrócenia właściwego stanu zasobów i składników przyrody oraz odtworzenia zniekształconych siedlisk przyrodniczych, siedlisk roślin, siedlisk zwierząt lub siedlisk grzybów. Do końca roku 2001 w Polsce utworzono 23 parki narodowe. Ich powierzchnia stanowi około 1 % powierzchni kraju. Prawie 1/3 wszystkich parków, powstała w latach 90 dwudziestego wieku.

Rezerwat przyrody obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym, ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt, siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, mające istotną wartość ze względów naukowych, przyrodniczych, kulturowych lub krajobrazowych..

Park krajobrazowy obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, krajobrazowe, historyczne i kulturowe w celu zachowania, popularyzacji i upowszechniania tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. 

Obszar chronionego krajobrazu obejmuje tereny chronione ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach, wartościowe ze względu na możliwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką, wypoczynkiem, pełnioną funkcją korytarzy ekologicznych.

Obszar Natura 2000 to sieć obszarów chronionych na terenie Unii Europejskiej, a jej celem jest ochrona cennych pod względem przyrodniczym i zagrożonych składników różnorodności biologicznej.  W skład sieci Natura 2000 wchodzą:  obszary specjalnej ochrony ptaków (OSO) - Special Protection Areas – SPA, wyznaczone na podstawie Dyrektywy Rady 79/409/EWG w sprawie ochrony dzikich ptaków, specjalne obszary ochrony siedlisk (SOO) - Special Areas of Conservation - SAC wyznaczone na podstawie Dyrektywy Rady 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory.

Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, sędziwe i okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

Stanowiskami dokumentacyjnymi przyrody nieożywionej są wyodrębniające się na powierzchni lub możliwe do udostępniania, ważne pod względem naukowym i dydaktycznym, miejsca występowania formacji geologicznych, nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych, jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksploatowanych lub nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych. Stanowiskami dokumentacyjnymi mogą być także miejsca występowania kopalnych szczątków roślin i zwierząt.

Użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej - naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania.

Zespołami przyrodniczo-krajobrazowymi są fragmenty krajobrazu naturalnego i kulturowego, zasługujące na ochronę ze względu na wyróżniające walory widokowe.

Ochrona gatunkowa ma na celu zapewnienie przetrwania dziko występujących roślin, zwierząt, grzybów oraz ich siedlisk, gatunków rzadko występujących, endemicznych, podatnych na zagrożenia i zagrożonych wyginięciem oraz objętych ochroną na podstawie umów międzynarodowych, zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. Dla ochrony ostoi i stanowisk roślin, grzybów gatunków chronionych lub wokół ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt gatunków chronionych mogą być ustalone strefy ochrony.

 

FORMY OCHRONY PRZYRODY WOJEWÓDZTWA PODKARPACKIEGO

PARKI NARODOWE I REZERWATY BIOSFERY

Bieszczadzki Park Narodowy

Bieszczadzki Park Narodowy utworzony został w 1973 r. i zajmuje obecnie powierzchnię 29 202 ha. Powierzchnia otuliny parku wynosi 22 969 ha, a w jej skład wchodzą tereny należące do parków krajobrazowych Doliny Sanu i Ciśniańsko-Wetlińskiego. W parku znajdują się najwyższe i najciekawsze, pod względem przyrodniczym i krajobrazowym, partie górskie Bieszczadów Wysokich: pasmo Tarnicy i Halicza, pasmo Wielkiej Rawki, Połoniny: Caryńska i Wetlińska oraz pasmo graniczne. Bogactwo świata zwierzęcego widoczne w postaci bytowania dużych drapieżników, jak: niedźwiedź, wilk i ryś (symbol BdPN) stanowią o wyjątkowości tego obszaru. Występuje tu także: żbik, wydra, sarna, jeleń szlachetny oraz introdukowany w latach 60-tych żubr. Spotyka się tutaj 140 gat., w tym 122 lęgowych, z czego warto wymienić orła przedniego, orlik krzykliwy i grubodziobego, pszczołojada, puszczyka uralski, puchacza i włochatkę.
Szatę rośliną reprezentują endemity karpackie: pszeniec biały i lepnicę karpacką. Bogata flora parku zawiera w swym składzie wiele gatunków wschodniokarpackich, charakterystycznych dla Bieszczadów. Do nich należą, m.in. wilczomlecz karpacki, goździk skupiony oraz chaber Kotschy'ego. Z flory wysokogórskiej na uwagę zasługuje alpejska turzyca skalna i pierwiosnka długokwiatowa. Na terenie parku wykazano obecność 200 gatunków mchów i 300 gatunków porostów.

Magurski Park Narodowy

          Magurski Park Narodowy zajmuje powierzchnię 19 962 km2. Jest najmłodszym parkiem narodowym w Polsce, został utworzony w 1995r. Obejmuje on lesistą, silnie pociętą dolinami potoków część Beskidu Niskiego, położoną w źródliskowych partiach Wisłoki z najwyższym szczytem Magurą Wątkowską.
          Na terenie MPN opisano ok. 30 zbiorowisk roślin i 360 gatunków flory roślin naczyniowych, w tym 45 górskich oraz 41 chronionych. W grupie roślin chronionych odnotowano storczyki, wawrzynka wilczełyko, dziewięćsiła bezłodygowego, lilię złotogłów, kłokoczkę południową i inne. Flora i fauna parku wykazuje charakter przejściowy. Występują tutaj zarówno gatunki charakterystyczne dla Karpat Wschodnich jak i Zachodnich. Osobliwością florystyczną na tym terenie jest, m.in. kozłek trójlistkowy Valeriana tripteris, występujący tutaj jako endemiczny podgatunek V. t. heterophylla.
         W granicach MPN odnotowano występowanie ok. 35 gatunków ssaków, ponad 135 gatunków ptaków, w tym 106 lęgowych, 5 gatunków gadów, 5 gatunków płazów i 10 gatunków ryb. Wyróżniającą się grupę zwierząt stanowią gatunki puszczańskie, takie jak: niedźwiedź brunatny Ursus arctos, ryś Lynx lynx, żbik Felis silvestris, wilk Canis lupus, a z ptaków orzeł przedni Aquila chrysaetos, orlik krzykliwy Aquila pomarina, trzmielojad Pernis apivorus, puszczyk uralski Strix uralensis, bocian czarny Ciconia nigra, dzięcioł białogrzbiety Dendrocopos leucotos, dzięcioł trójpalczasty Picoides tridactylus.

 

Rezerwat Biosfery Karpaty Wschodnie

Rezerwat Biosfery Karpaty Wschodnie utworzony w roku 1992, stanowią: po stronie polskiej, Bieszczadzki Park Narodowy wraz z Parkiem Krajobrazowym Doliny Sanu i Ciśniańsko - Wetlińskim Parkiem Krajobrazowym,  po stronie słowackiej Park Narodowy Połoniny wraz Obszarem Chronionego Krajobrazu „Karpaty Wschodnie”, po stronie ukraińskiej Użański Park Narodowy. Rezerwaty biosfery to chronione tereny o randze międzynarodowej, tworzące światowy system obszarów chronionych. Ustanawiane są one przez UNESCO w ramach programu Człowiek i Biosfera (MaB). Rezerwat Biosfery "Karpaty Wschodnie" jest jedynym w Europie obszarem chronionym, powstałym na pograniczu trzech państw.
 

Park Narodowy Połoniny z siedzibą dyrekcji w Sininie, został powołany do życia 1 października 1997r. i zajmuje powierzchnię 29 805 ha. Powierzchnia otuliny to 10 972 ha. Park leży w najbardziej wysuniętym na północ obszarze Słowacji i graniczy z Bieszczadzkim Parkiem Narodowym. Chroni się tutaj najwyższą część słowackich Bieszczadów – Bukovskie Vrchy pokrytą lasem bukowym. Piętro połonin, występujące na obszarze parku z charakterystycznymi gatunkami: fiołkiem dackim, wiczomleczem karpackim, wężymordem górskim  i ciemiernikiem czerwonawym stanowi jedyne takie zbiorowisko na Słowacji, Na terenie parku żyje 3600 gatunków bezkręgowców oraz 294 gatunków kręgowców, w tym 19 gatunków ryb, 8 gatunków płazów, 13 gatunków gadów, 199 gatunków ptaków i 55 gatunków ssaków.

Obszar Chronionego Krajobrazu „Karpaty Wschodnie” zbliżony jest statusem do polskiego parku krajobrazowego zajmuje obszar Laboreckiej Vrchoviny zajmuje obszar 26 833 ha. Liczne są tutaj gatunki endemiczne bezkręgowców.

PARKI KRAJOBRAZOWE

Na terenie województwa Podkarpackiego znajduje się 10 parków krajobrazowych. Parkami w całości należacymi do województwa są: Park Krajobrazowy Doliny Sanu, Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Gór Słonnych, Jaśliski Park Krajobrazowy, Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego. Pozostałe parki położone są w części na terenie województwa podkarpackiego i na terenie województwa lubelskiego tj.: Południoworoztoczański Park Krajobrazowy, Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej, Park Krajobrazowy Lasy Janowskie. Parkiem położonym w obrębie administracyjnych granic terenie podkarpackiego i małopolskiego jest Park Krajobrazowy Pasma Brzanki. Bezpośredni nadzór nad funkcjonowaniem parków krajobrazowych sprawują cztery zarządy zespołów parków krajobrazowych: Zarząd Zespołu Parków Krajobrazowych w Przemyślu, Zarząd Karpackich Parków Krajobrazowych w Krośnie, Zarząd Zespołu Parków Krajobrazowych Pogórza w Tarnowie, Zarząd Parków Krajobrazowych "Lasy Janowskie" w Janowie Lubelskim. Wojewodzie Podkarpackiemu podległe są dwa zarządy zespołu parków krajobrazowych: Zarząd Zespołu Parków Krajobrazowych w Przemyślu, który sprawuje nadzór nad Parkiem Krajobrazowym Pogórza Przemyskiego, Gór Słonnych oraz nad parkami: Południoworoztoczańskim i Puszczy Solskiej, na częściach pozostających w granicach województwa podkarpackiego, Zarząd Zespołu Karpackich Parków Krajobrazowych w Krośnie, który sprawuje nadzór nad funkcjonowaniem Ciśniańsko-Wetlińskiego Parku Krajobrazowego, Parku Krajobrazowego Doliny Sanu, Jaśliskiego Parku Krajobrazowego oraz Czarnorzecko-Strzyżówskiego Parku Krajobrazowego.

 

Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy został utworzony rozporządzeniem Nr 17 Wojewody Krośnieńskiego z dnia 27 marca 1992 r. w sprawie utworzenia Ciśniańsko-Wetlińskiego Parku Krajobrazowego i ma powierzchnię 51 146 ha. Znajduje się w obrębie gmin: Cisna, Baligród, Komańcza, Solina i Zagórz. Funkcje jego otuliny spełnia Wschod-niobeskidzki Obszar Chronionego Krajobrazu.
Park położony jest na Pogórzu Karpackim, w zachodniej części Bieszczadów. Od wschodu styka się z Bieszczadzkim Parkiem Narodowym i Parkiem Krajobrazowym Doliny Sanu. Wchodzi w skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie", utworzonego w 1993 r., pod auspicjami UNESCO.

Park Krajobrazowy Doliny Sanu został utworzony rozporządzeniem Nr 18 Wojewody Krośnieńskiego z dnia 27 marca 1992 r. w sprawie utworzenia Parku Krajobrazowego Doliny Sanu. Powierzchnia parku wynosi 33 480 ha. W jego skład wchodzą grunty gmin: Cisna, Czarna, Lutowiska, Solina. Funkcję otuliny parku pełni Wschodniobeskidzki Obszar Chronionego Krajobrazu.
Park położony jest na Pogórzu Karpackim. W jego granicach znajduje się grzbiet Otrytu, poprzecinany przełomami dopływów Sanu i Czarnej oraz przełomem doliny Sanu. Od południa graniczy z Bieszczadzkim Parkiem Narodowym, z którym wchodzi w skład Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie".

Park Krajobrazowy Gór Słonnych,o powierzchni 51 392 ha został utworzony rozporządzeniem Wojewody Krośnieńskiego Nr 19 z dnia 27 marca 1992 r. w sprawie utworzenia Parku Krajobrazowego Gór Słonnych. Swoimi granicami obejmuje tereny gmin: Lesko, Olszanica, Sanok, Tyrawa Wołoska i Ustrzyk Dolnych.
Park położony jest na Pogórzu Karpackim. W jego skład wchodzi główne pasmo Gór Słonnych, z najwyższym szczytem Słonnym (671 m oraz grzbiet Chwaniów.

 

Jaśliski Park Krajobrazowy utworzony został rozporządzeniem Nr 20 Wojewody Krośnieńskiego z dnia 27 marca 1992 r. w sprawie utworzenia Jaśliskiego Parku Krajobrazowego. Jego powierzchnia wynosi 20 911 ha i obejmuje grunty gmin: Dukla, Komańcza i Krempna.
Jaśliski Park Krajobrazowy utworzony został w celu ochrony górnego dorzecza Jasiołki i źródlisk Wisłoka. Park ten położony jest w strefie przejściowej między Karpatami Wschodnimi i Zachodnimi.

 

Czarnorzecko - Strzyżowski Park Krajobrazowy utworzony został rozporządzeniami trzech wojewodów: rozporządzeniem Nr 11 Wojewody Rzeszowskiego z dnia 16 marca 1993 r. w sprawie utworzenia Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, rozporządzeniem Nr 15 Wojewody Krośnieńskiego z dnia 7 kwietnia 1993 r. w sprawie utworzenia Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, rozporządzeniem Nr 6 Wojewody Tarnowskiego z dnia 23 lipca 1993 r. w sprawie utworzenia Czarnorzecko-Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego, na granicy trzech ówczesnych województw. Park ten zajmuje powierzchnię 25 784 ha i jest zlokalizowany w obrębie gmin: Frysztak, Niebylec, Strzyżów, Wiśniowa, Wielopole Skrzyńskie, Domaradz, Jasienica Rosielna, Korczyna, Wojaszówka, Brzostek.


 Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego utworzony został rozporządzeniem Nr 11 Wojewody Przemyskiego z dnia 16 grudnia 1991 r. w sprawie wprowadzenia ochrony terenów posiadających walory krajobrazowe przed ich niszczeniem bądź utratą tych walorów . Powierzchnia parku wynosi 61 862 ha. Park obejmuje część gmin: Bircza, Dubiecko, Dynów, Fredropol, Krasiczyn, Krzywcza, Przemyśl i miasto Dynów. O dużych wartościach Parku decyduje występowanie unikatowej formy krawędzi brzegu karpackiego na odcinku sigmoidy przemyskiej reprezentującej niezależnie od wyjątkowości struktury geologicznej, także wybitne walory krajobrazowe. Na terenie parku istnieje 8 rezerwatów przyrody tj.: "Brzoza Czarna w Reczpolu", "Krępak", "Przełom Hołubli", "Reberce", "Turnica", "Broduszurki", "Kalwaria Pacławska" i "Kopystanka", które zostały utworzone w celu zachowania ze względów naukowych i dydaktycznych cennych stanowisk m.in. brzozy czarnej, starodrzewu lipowego i malowniczej doliny Hołubli oraz fragmentu lasu jodłowego, puszczy bukowo-jodłowej, a także dobrze wykształconych zbiorowisk torfowiskowych.

 Park Krajobrazowy Pasma Brzanki utworzony rozporządzeniem Nr 12 Wojewody Tarnowskiego z dnia 16 listopada 1995 r. w sprawie utworzenia Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki. Powierzchnia parku wynosi 15 278 ha, w tym na terenie województwa podkarpackiego 7946,52 ha gdzie obejmuje gminę Jodłowa i gminę Szerzyny.
Park położony jest na Pogórzu Ciężkowickim, w mikroregionie Pasmo Brzanki. Obejmuje rozciągnięte równoleżnikowo na długości ok. 13 km pasmo wzgórz o wysokości 450-562 m npm i ciągnące się od przełomu rzeki Białej, poprzez Górę Brzankę, Górę Liwecką aż do Góry Liwocz - do doliny Wisłoki. Grzbiet Brzanki-Liwocza cechują płaskie wierzchowiny oraz strome zbocza dolin, z płatami osuwisk. Bierze tu początek wiele potoków, których doliny w swych górnych odcinkach mają charakter wciosowy, V-kształtny i są głęboko wcięte w zbocza wzgórz. Ponad połowę powierzchni parku zajmują lasy. Dominuje tu żyzna buczyna karpacka oraz buczyna górska. W drzewostanie przeważa buk zwyczajny z domieszką jodły pospolitej i jawora.
.


Obszary chronionego krajobrazu


Na terenie województwa podkarpackiego istnieje 17 obszarów chronionego krajobrazu o łącznej powierzchni około 522 tys. ha.

Mielecko - Kolbuszowsko - Głogowski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 50 512 ha. Na terenie tego Obszaru występuje duża mozaikowość środowisk od piaszczystych wydm do bagien, torfowisk oraz wód otwartych. Na terenie tego obszaru znajduję się cztery rezerwaty "Buczyna w Cyrance na Płaskowyżu Kolbuszowskim", "Pateraki" i "Jaźwiana Góra"  oraz „Zabłocie”.


Sokołowsko-Wilczowolski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 23570 ha. Rosną tu bory mieszane, fragmenty grądów i buczyny karpackiej.

Brzóźniański Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 11 800 ha. Dominują tu lasy liściaste, grądowe i mieszane oraz "reliktowe" stanowiska lasów bukowo-jodłowych. Najcenniejsze przyrodniczo tereny zostały poddane pod ochronę w formie rezerwatów przyrody pod nazwą "Wydrze" i "Suchy Łuk".

Hyżniańsko-Gwoźnicki Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 24 620 ha. Zajmuje on południowo-zachodnią część Pogórza Dynowskiego. Rosną tu grądy i buczyna karpacka, a w dolinach rzecznych spotyka się pozostałości lasów łęgowych. Na obszarze znajdują się dwa rezerwaty: „Mójka”, gdzie przedmiotem ochrony jest las bukowo-jodłowy i  stanowisko bobra europejskiego oraz  rezerwat „Wilcze”.

 Strzyżowsko-Sędziszowski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 14 207 ha. Charakterystyczną cechą tego Obszaru jest obecność pokrywy lessowej w jego północnej części oraz strefy przejściowej do pokrywy z utworów fliszowych w południowej części. Spotyka się tu wilgotne łąki z ostrożeniem oraz z rajgrasem wyniosłym. Kompleks leśny z licznym udziałem starodrzewia bukowego jest chroniony w rezerwacie „Wielki Las”.
                  
Roztoczański Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 31 574 ha położony  jest w gminach: Horyniec, Narol, Cieszanów, Lubaczów. Roztoczański Obszar Chronionego Krajobrazu cechuje wysoki stopień naturalności krajobrazu oraz duża lesistość (ok. 52%). Na terenie Obszaru istnieją dwa rezerwaty przyrody "Minokąt" i "Jedlina".

Przemysko-Dynowski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 47 346 ha położony w gminach: Bircza, Dubiecko, Dynów, Fredropol, Jawornik Polski, Krasiczyn, Krzywcza, Pruchnik, Przemyśl, Rokietnica, Roźwienica i Żurawica. Znaczną powierzchnię obszaru porastają lasy liściaste i mieszane o wysokim stopniu naturalności. Szczególnie piękna jest dolina Sanu i Wiaru.. Najcenniejsze obszary zostały objęte ochroną w formie rezerwatu przyrody „Leoncina”.

Sieniawski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 52 408 ha położony jest w gminach: Adamówka, Oleszyce, Sieniawa, Stary Dzików, Tryńcza, Wiązownica. Sieniawski Obszar Chronionego Krajobrazu w swoich granicach zawiera duży kompleks tzw. Lasów Sieniawskich, stanowiących dawniej część Puszczy Solskiej. Najcenniejsze obszary drzewostanu mieszanego zostały objęte ochroną w ramach rezerwatu przyrody pn. "Lupa".

Wschodniobeskidzki Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 99 667 ha położony na terenie gmin: Baligród, Brzozów, Czarna, Dydnia, Komańcza, Lesko, Lutowiska, Olszanica, Nozdrzec, Sanok, Solina, Zagórz, Ustrzyki Dolne. Cenne pod względem przyrodniczym i krajobrazowym tereny zostały uznane za rezerwaty przyrody. W rezerwacie "Przełom Osławy pod Duszatynem" chroni się najpiękniejszy przełomowy fragment doliny rzeki Osławy wraz z otaczającym go drzewostanem bukowo-jodłowym, natomiast w rezerwacie "Olsza Kosa w Stężnicy" stanowisko olszy zielonej.

Czarnorzecki Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 9 489 ha położony w gminach: Brzozów, Domaradz, Haczów, Jasienica Rosielna, Korczyna, Krościenko, Wojaszówka. Tutaj dla ochrony stanowisk cisa pospolitego ustanowiono rezerwaty przyrody "Kretówki" i "Cisy w Malinówce".

Obszar Chronionego Krajobrazu Beskidu Niskiego o powierzchni 81 962 ha położony w gminach: Besko, Bukowsko, Dębowiec, Dukla, Iwonicz, Komańcza, Lipinki, Miejsce Piastowe, Nowy Żmigród, Osiek Jasielski, Rymanów, Sanok, Zagórz, Zarszyn. Na terenie Obszaru istnieją rezerwaty przyrody "Rezerwat Tysiąclecia na Cergowej Górze", Bukowica", "Igiełki" i "Cisy w Nowej Wsi". W dwóch ostatnich zostały poddane pod ochronę naturalne stanowiska cisa.

Przecławski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 4 734 ha leży w części gmin: Radomyśl Wielki, Wadowice Górne, Żyraków. Część Obszaru obejmuje Mikroregion Wysoczyzny Radgoszczańskiej. W jej skład wchodzą dwa większe kompleksy leśne w rejonie Nagoszyna i Wadowice Górne. W celu ochrony naturalnych zbiorowisk roślinności torfowiskowej został utworzony rezerwat przyrody "Bagno Przecławskie".

Jastrząbsko-Żdżarski Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 19 329 ha leży w części gmin: Czarna, Radomyśl Wielki, Wadowice Górne, Żyraków. Obszar obejmuje fragment Wysoczyzny Radgoszczańskiej. Do najcenniejszych zbiorowisk roślinnych należą torfowiska przejściowe i bory bagienne, chronione m.in. w rezerwacie "Torfy". Osobliwością florystyczną jest stanowisko pióropusznika strusiego w Podlesiu Machowskim, chronione w rezerwacie "Słotwina".

Obszar Chronionego Krajobrazu Pogórza Ciężkowickiego o powierzchni 15 174 ha położony na terenie gmin: Brzostek, Jodłowa, Pilzno, Szerzyny. Obejmuje on teren Pogórza Ciężkowickiego położony między dolinami Dunajca i Wisłoki. Obszar ten wyróżnia się znacznie zróżnicowaną rzeźbą terenu począwszy od dolin rzek - Dunajca, Białej i Wisłoki, po najwyższe wzniesienia Wału i Lubinki. Do najbardziej interesujących należy północno-zachodnia część Obszaru, w znacznym stopniu zalesiona. Dominują tu żyzne lasy bukowe tworzące podgórską formę buczyny karpackiej oraz grądy. Kompleks leśny okolic Dęborzyna stanowi cenny obiekt florystyczny ze względu na występowanie tu wielu rzadkich roślin, m.in. kłokoczki południowej oraz pióropusznika strusiego.

Obszar Chronionego Krajobrazu Pogórza Strzyżowskiego o powierzchni 20 004 ha położony jest w części gmin Dębica, Brzostek, Pilzno i w mieście Dębica. Charakteryzuje się on bardzo dużym urozmaiceniem rzeźby terenu, co decyduje o jego wysokich wartościach krajobrazowych. Około 36 % powierzchni Obszaru stanowią lasy. Przeważają zbiorowiska siedlisk żyznych - głównie buczyny i grądy. W północnej części znajdują się płaty muraw kserotermicznych. Na terenie Obszaru w rezerwacie przyrody "Kamera" chronione jest naturalne skupiska kłokoczki południowej oraz dobrze wykształcone zbiorowiska żyznej buczyny karpackiej.

Rezerwaty województwa Podkarpackiego:

 

Na terenie województwa Podkarpackiego znajduje się 93 rezerwaty:

 

Olszyna łęgowa w Kalnicy, Zakole, Hulskie im. Stefana Myczkowieckiego, Krywe, Sine Wiry, Woronikówka, Cisy na Górze Jawor, Gołoborze, Zwiezło, Przełom Osławy pod Duszatynem, Olsza kosa w Stężnicy, Bobry w Uhercach, Źródliska Jasiołki, Bukowica, Kamień nad Jaśliskami, Modrzyna, Wadernik, Igiełki, Cisy w Nowej Wsi, Rezerwat Tysiąclecia na Cergowej Górze, Góra Sobień, Dyrbek, Na Oratyku, Polanki, Buczyna w Wańkowej, Chwaniów, Turnica, Nad Trzciańcem, Reberce, Krępak, Skarpa Jasmanicka, Szachownica w Krównikach, Jamy, Winna Góra, Przełom Hołubi, Brzoza czarna w Reczpolu, Brodoszurki, Cisy w Malinówce, Kretówki, Prządki, Mójka, Wilcze, Herby, Golesz, Góra Chełm, Kamera, Słotwina, Torfy, Szwajcaria Ropczycka, Wielki Las, Zabłocie, Lisia Góra, Bór, Husówka, Zmysłowka, Lupa, Suchy Ług, Wydrze, Brzyska Wola, Las Klasztorny, Kołacznia, Bagno Przecławskie, Minikąt, Jaźwiana Góra, Pniów, Jastkowice, Imielty Ług, Łęka, Jedlina, Sołokija, Źródła Tanwi, Bukowy Las, Buczyna w Cyrance na Płaskowyżu Kolbuszowskim, Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku, Leoncina, Szachownica kostkowata w Stubinie, Kalwaria Pacławska, Kopystanka, Pateraki, Cisy w Serednicy, Nad Jeziorem Myczkowieckim, Przełom Sanu pod Grodziskiem, Grąd w Średniej Wsi, Przełom Osławy pod Mokrem, Łysa Góra, Starzawa, Liwocz, Moczary, Koziniec, Końskie Błota, Kamienne.

 

Ekologiczna Sieć Natura 2000

w województwie podkarpackim

 

(stan na dzień 4 listopada 2008 r.)

Wyznaczone obszary specjalnej Ochrony Ptaków Natura 2000 zajmują łączną powierzchnię 507 773 ha stanowiąc 28,5% województwa podkarpackiego.

 

 

Obszary Specjalnej Ochrony Ptaków Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000

 

Góry Słonne PLB 180003– powierzchnia 55 036,8 ha, obszar położony w województwie podkarpackim na terenie gmin: Bircza, Fredropol, Lesko, Olszanica, Sanok – gmina wiejska, Sanok – gmina miejska, Tyrawa Wołowska, Ustrzyki Dolne.

W granicach  ostoi znajdują się następujące formy ochrony przyrody: Park Krajobrazowego Gór Słonnych  oraz rezerwaty: Buczyna w Wańkowej, Chwaniów, Cisy w Serednicy, Na Opalonym, Na Oratyku, Nad Trzciańcem, Góra Sobień, Dyrbek, Bobry w Uhercach, Polanki.

Obszar obejmuje fragment Gór Słonnych, których najwyższy szczyt Słonny wznosi się na wysokość 671 m npm.. Góry Słonne stanowią granicę europejskiego działu wodnego pomiędzy Morzem Bałtyckim a Morzem Czarnym. Rusztowy układ grzbietów tych gór ciągną się z północnego zachodu na południowy wschód. Gęsta jest sieć rzeczna, a poszczególne cieki często tworzą odcinki przełomowe. Osobliwością jest występowanie licznych słonych źródeł, dającym początek blisko 80 potokom o wodzie słonawej. Na terenie obszaru występuje dwupiętrowy układ leśnych zbiorowisk. W pasie pogórzy (do 500 m npm) występują głównie leśne zbiorowiska grądowe w odmianie wschodniokarpackiej. W reglu dolnym dominują lasy bukowe i bukowo-jodłowe. Zaludnienie obszaru jest niewielkie, osady koncentrują się głównie w dolinach. Wśród lasów znajdują się enklawy pól uprawnych i dawnych pastwisk, gdzie prowadzona była gospodarka pasterska. Obecnie na znacznej części tereny nieleśne ulegają stopniowej sukcesji w kierunku zbiorowisk zaroślowych i leśnych

 

 

Lasy Janowskie PLB 60005 – na terenie województwa podkarpackiego obejmuje obszar 26 525,30 ha, pozostała część na terenie województwa lubelskiego. Obszar obejmuje gminy Jarocin, Pysznica, Radomyśl nad Sanem i Zaklików.

 

Puszcza Solska PLB 60008 na terenie województwa podkarpackiego obejmuje obszar 11 439,90 ha, pozostała część na terenie województwa lubelskiego. Obszar obejmuje gminy Cieszanów, Harsiuki i Narol.

 

Pogórze Przemyskie PLB 180001 obejmuje obszar 65 366,10 ha na obszarze gmin Ustrzyki Dolne, Rokietnica, Roźwienica, Bircza, Dubiecko, Fredropol, Krasiczyn, Krzywcza, Przemyśl, Żurawica, Dynów.

 

Bieszczady PLC 180001 obejmuje obszar 111 519, 50 ha na obszarach gmin Czarna, Lutowiska, Komańcza Zagórz, Baligród, Cisna i Solina. Ostoja obejmuje w całości Bieszczadzki Park Narodowy, Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy z 6 rezerwatami przyrody: Cisy na Górze Jawor, Gołoborze, Olszyna Łęgowa w Kalnicy, Sine Wiry, Woronikówka, Zwiezło; oraz Park Krajobrazowy Doliny Sanu z 6 rezerwatami przyrody: Hulskie im. Stefana Myczkowskiego, Krywe, Przełom Osławy pod Duszatynem, Śnieżyca wiosenna w Dwerniczku, Tarnawa, Zakole. Część terenu chronionego w ramach tego obszaru znajduje się na terenie Wchodniobeskidzkiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

 

Beskid Niski PLB 180002 w województwie podkarpackim obejmuje obszar 86 972 ha, pozostała część na terenie województwa małopolskiego. Obszar obejmuje gminy Dębowiec, Krępna, Nowy Żmigród, Osiek Jasielski, Dukla, Iwonicz-Zdrój, Rymanów, Bukowsko, Komańcza, Zarszyn. Występują tu następujące formy ochrony: Magurski Park Narodowy, Jaśliski Park Krajobrazowy, rezerwaty: Cisy w Nowej Wsi, Igiełki, Kornuty, Modrzyna, Przełom Jasiołki, Rezerwat Tysiąclecia na Cergowej Górze, Wadernik, Źródliska Jasiołki .Ponadto OSO obejmuje Obszar Chronionego Beskidu Niskiego i Obszar Chronionego Krajobrazu Województwa Nowosądeckiego.

 

Puszcza Sandomierska PLB 180005 obejmuje 129 115,6 ha na terenach gmin Baranów Sandomierski, Bojanó, Cmolas, Dzikowiec, Głogów Małopolski, Grębów, Jeżowe, Kamień, Kolbuszowa, Majdan Królweski, Mielec, Nisko, Niwiska, Nowa Dęba, Panew Narodowa, Raniżów, Sędziszów Małopolski, Sokołów Małopolski, Stalowa Wola, Świlcza, Tuszów Narodowy i Zaleszany.

Roztocze PLB 600012 w województwie podkarpackim obejmuje obszar 21 798 ha, pozostała część na terenie województwa lubelskiego. Obszar obejmuje gminy Horyniec Zdrój i Narol.

Obszary Specjalnej Ochrony Siedlisk

Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000

Ostoja Magurska PLH 180001 – powierzchnia 19 439 ha położona na terenach gmin: Dębowiec, Krempna, Nowy śmigród, Osiek Jasielski, Dukla, Lipinki, Sękowa;

Bieszczady PLc 180001 o powierzchni 107 317,9 ha, obejmuje gminy Czarna, Lutowiska, Komańcza, Zagórz, Baligród, Cisna oraz Solina;

Kołacznia PLH 180006 – powierzchnia do 1 ha, obszar położony na terenie gminy Nowa Sarzyna;

Fort Salis Soglio PLH 180008 – powierzchnia 0 ha, obiekt Twierdzy Przemyśl

Uroczyska Lasów Janowskich PLH 060031 – powierzchnia 4 238 ha, ostoja znajduje się w południowo –wschodniej Polsce, na terenie Równiny Biłgorajskiej; ostoja obejmuje trzy najcenniejsze fragmenty Lasów Janowskich: „Imielty Ług” na zachodzie, „Nad Branwią” w centrum, „Bagno Rakowskie” na wschodzie;

Rymanów PLH 180016 – powierzchnia 5 181,81 ha, obszar położony na Pogórzu, na północ od Jaśliskiego Parku Krajobrazowego, w południowej części Kotliny Sandomierskiej, ostoja położona wśród rozległych lasów sieniawskich;

Trzciana PLH 180018 – powierzchnia 2 624,83 ha, ostoję stanowi nieużytkowany strych kamiennego kościoła

Sztolnie w Węglówce PLH 180009 – powierzchnia 0 ha, obszar obejmuje zespół sztolni położonych na wysokości 250 m npm w gminie Korczyna;

Jasiołka PLH 180011 – powierzchnia 686,73 ha, ostoja obejmuje odcinek rzeki Jasiołki prawobrzeżnego dopływu rzeki Wisłoki na odcinku 76 km wraz z jej doliną na terenie Beskidu Niskiego. Źródła tej rzeki znajdują się  na stokach góry Kanasiówka. Występuje tutaj skójka gruboskorupowa.

 

Łysa Góra PLH 180015 – obszar położony na terenie gminy Nowy Żmigród, obejmuje masyw Łysej Góry o wysokości 641 m n.p.m., wraz z rezerwatem o tej samej nazwie, Obszarem Chronionego Krajobrazu Beskidu Niskiego  i  enklawą Magurskiego Parku Narodowego pod nazwą Mały Lasek. Teren ostoi to las jodłowo-bukowy, z występującym cisem pospolitym oraz płatami jaworzyny. Kompleks leśny otoczony jest polami uprawnymi oraz łąkami.

Horyniec PLH 180017 – powierzchnia 5 630,29 ha, obszar leży w gminie Horyniec Zdrój,

Bednarka PLH 120033 – powierzchnia 1 289,15 ha, ostoja znajduje się w większości na terenie woj. małopolskiego, niewielka część na terenie woj. podkarpackiego, obszar obejmuje wieś Bednarka położoną na skraju Beskidu Niskiego; obejmuje obszar żerowania oraz kolonię rozrodczą podkowca małego która znajduje się na strychu cerkwi. Cerkiew ta wybudowana w 1900 roku, obecnie użytkowana jest jako kościół rzymsko katolicki.

 Góry Słonne PLH 180013 – powierzchnia 55 880 ha, obszar położony w rejonie woj. podkarpackiego, w granicach Parku Krajobrazowego Gór Słonnych (obejmuje miasto i gminę Sanok oraz gminę Tyrawa Wołowska w powiecie Sanok, gminy Lesko i Olszanica w powiecie Lesko oraz miasto i gminę Ustrzyki Dolne w powiecie Ustrzyki Dolne);

Ostoja Jaśliska PLH 180014 zajmuje powierzchnię 29 909 ha. Ostoja znajduje się w Beskidzie Niskim, obszar usytuowany jest między Przełęczą Łupkowską a Przełęczą Dukielską, obejmuje górne dorzecze Jasionki i źródliska Wisłoka, Górę Cergową oraz łąki koło Królika Polskiego, Zawadki Rymanowskiej i Jaślisk. Obszar obejmuje górne dorzecze Jasiołki i źródliska Wisłoka we wschodniej części Beskidu Niskiego, aż po Cergową Górę oraz Zawadkę Rymanowską i Królik Polski na północy. W granicach obszaru znajdują się następujące formy ochrony przyrody: Jaśliski Park Krajobrazowy oraz rezerwaty: Kamień nad Jaśliskami, Modrzyna Przełom Jasiołki, Wadernik, Źródliska Jasiołki, Tysiąclecia na Cergowej Górze, Cisy w Nowej Wsi, Bukowica.

 

Rzeka San PLH 180007 – powierzchnia 1 374,5 ha, obszar położony w powiatach Sanok, Brzozów, Przemyśl, Rzeszów, Jarosław. Położony na wysokości 175-280 m n.p.m. obejmuje odcinek środkowego Sanu;

 

Uroczysko Puszczy Solskiej PLH 060034 – powierzchnia 15 344 ha, ostoja znajduje się na terenie Roztocza, obszar obejmuje najcenniejsze przyrodniczo fragmenty Puszczy Solskiej, w skład ostoi wchodzą: Lasy Józefowskie i Dolina Tanwi na południowym wschodzie, Wielkie Bagno w centrum kompleksu oraz Bagna Obary położone w zachodniej części kompleksu.

 

 

 

 

 

 

Projekt i wykonanie: Piotr Kutiak